محمدحسین قربانی زواره - کارشناس ارشد جنگ شناختی
آنچه درجهان امروز طی چهار یا پنج دههی گذشته رخ داده، دوران شکوفایی و خلاقیت نیست، بلکه صرفاً پیشدرآمدی بوده بر تحولی عمیقتر که اکنون جامعه بشری در آستانهی آن ایستاده است. تحولی که نهتنها ساختارهای فناورانه، بلکه بنیانهای شناختی، اجتماعی و حتی زیستی انسان را به طرز شگفت انگیزی دگرگون خواهد کرد.
در قلب این تحول، «شناخت انسانی» قرار دارد؛ همان توانایی بنیادین در درک، تحلیل، و تصمیمگیری که همواره موتور محرک تمدن بشری بوده است. اکنون، با ورود به عصر همافزایی انسان و ماشین، این توانایی بار دیگر به کانون توجه بازگشته است، اما این بار بهعنوان ویژگی انحصاری انسان یاد نمیشود، بلکه بهمثابه ظرفیتی مشترک میان انسان و هوش مصنوعی است. بیشک، توانایی ماشینها در بازتولید و حتی گسترش شناخت انسانی، و شکلگیری تیمهای ترکیبی انسان-ماشین که قادر به یادگیری، استدلال و خلاقیت مشترکاند، نویدبخش جهانی نوظهور است.
جهانی که در آن، مرز میان ابزار و آگاهی، میان محاسبه و شهود، و میان داده و معنا، بازتعریف میشود.
تردیدی نیست که این انقلاب، واقعیتی نو میآفریند؛ واقعیتی که در آن میتوان آیندهای را تصور کرد که نسلهای بعدی، دوران ما را نه پایان یک عصر، بلکه آغاز سطحی تازه از "انسان خردمند فناورانه" بدانند یا شاید، نامی نوین برای گونهای تازه از انسان، که در همزیستی با ماشین، مرزهای شناخت، توانایی و آگاهی را فراتر برده است. در چنین چشماندازی، فناوری دیگر صرفاً ابزاری برای کمک به انسان نیست؛ بلکه عاملی است که خود انسان را بازآفرینی میکند. اکنون هوش مصنوعی، نهتنها شیوهی تعامل ما بادانش و اطلاعات را دگرگون کرده، بلکه خود مفهوم «دانش» و «ارتباط» را نیز در حال بازتعریف است.
برای نخستین بار در تاریخ، امکان تغییر ساختار زیستی جامعه بشری ازجمله بازنویسی دیانای، دیگر صرفاً در قلمرو داستانهای علمی تخیلی قرار ندارد. این واقعیت، مسئولیتی بیسابقه بر دوش نسل ما میگذارد: مسئولیت درک، هدایت و مراقبت از تحولی که فقط آیندهی فناوری را در برنمیگیرد، بلکه آیندهی انسان را رقم خواهد زد.
ما در آستانهی تابگیری انقلابی ایستادهایم که نهتنها عصر دیجیتال را بازتعریف میکند، بلکه پارادایمهای بنیادین اندیشه، هویت و جامعه را نیز دگرگون خواهد ساخت. پرسش این نیست که آیا این تغییر رخ خواهد داد یا نه؛ بلکه این است که ما، بهعنوان نسلی که در میانهی این گذار ایستادهایم، چگونه آن را درک خواهیم کرد و چگونه مسئولیت خود را در برابر آن بهجا خواهیم آورد. بی "شک، آینده، نه در انتظار ما، بلکه در حال شکلگیری توسط ما است".
