فاطمه مداح نظری - قانون اساسی جایگاه ویژهای را برای نهاد خانواده در نظر گرفته و در اصل دهم مقرر داشته: «از آنجا که خانواده واحد بنیادین جامعه اسلامی است، همه قوانین و مقررات و برنامهریزیهای مربوط باید در جهت آسان کردن تشکیل خانواده، پاسداری از قداست آن و استواری روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی باشد». از این اصل چنین استنباط می شود که در نظام حقوقی ایران، «خانواده محوری» در تصویب و اجرای قوانین و مقررات امری الزامی است و به تعبیر رهبر معظم انقلاب اسلامی «در همه طرحهایی که ما داریم خانواده باید مبنا باشد.»
در ادبیات حقوقی ایران، اصطلاح «خانواده محوری» نخستین بار در سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور بکار رفته است. سند مذکور «گفتمانسازی و معرفی جمهوری اسلامی ایران بهعنوان قطب خانواده محوری» را امری ضروری دانسته است. این مفهوم به معنای هماهنگ سازی کلیه اقدامات ملی ازجمله سیاستگذاری ها و تصویب قوانین و مقررات با نیازها و مصالح کلان خانواده است.
یکی از مهم ترین آثار اصل دهم قانون اساسی «خانواده محوری قوانین و مقررات» است؛ بدین معنا که هنگام تصویب قوانین و مقررات لازم است به تأثیر آنها بر نهاد خانواده توجه کرد و در هرحال، چنانچه قانون یا مقررهای بر خانواده آثار منفی داشته باشد، از تصویب آن خودداری نمود. شاید هنگام تصویب یک قانون یا مقرره، حتی به طور مستقیم ارتباطی با خانواده نداشته باشد، اما در مقام اجرا، تأثیرات منفی بر خانواده بگذارد. در این موارد نیز باید از تصویب این قبیل قوانین و مقررات اجتناب گردد.
با گذشت چند دهه از عمر قانون اساسی، اصل «خانواده محوری» نباید صرفاً جنبه شعاری داشته باشد، بلکه لازم است در کل نظام حقوقی جاری و ساری شود. بدین ترتیب لازم است خانواده بهعنوان نهادی در نظر گرفته شود که در مقام تعارض منافع، بر سایر نهادها و عناصر نظام اجتماعی همواره مقدم شمرده شود.
حفظ بنیان خانواده یکی از اصلی ترین نکاتی است که در هر جامعه به آن توجه میشود و همچنین خانواده محور بودن اهمیت زیادی برای حفظ خانواده دارد.
شاید خانواده محور بودن یک مفهوم قدیمی برای شما به نظر برسد اما هنوز هم اهمیت خودش را دارد. درست است که این روز ها بسیاری از افراد به این موضوع توجه نمی کنند اما بهتر است که شما به این اصول پایبند باشید
اول از همه باید تعریفی از کلمه خانواده داشته باشید. خانواده لزوماً به معنای پدر، مادر، پدربزرگ و مادربزرگ، دختر عمو، پسرعمو، خواهرزاده و برادرزاده نیست . تعریف خانواده برای هرکدام از ما متفاوت است. برای بعضی از افراد خانواده به خودشان و همسرشان مربوط می شود.
خانواده محوری یعنی اینکه روح خانواده در دولت و مجلس و حضور داشته باشد که در مبنای حفاظت از خانواده و غنیسازی روابط خانواده بتوانند خانواده را بازسازی کنند. ما یک مدل حداقلی در خصوص خانواده محوری نداریم که مدل با پایه را بپذیریم؛ بنابراین سعی کنیم یک مدل پایه در حوزه تربیت یا در حوزه آموزشوپرورش داشته باشیم. درصورتیکه بیشتر خانوادههای ما درگیر تأمین امرارمعاش خانواده هستند و کمتر به موضوع تربیت، معنویت و حتی تحصیل فکر میکنند. باید عرصههای نگرانکننده تأمین شود و بر روی همین عرصهها، برنامههای میانمدت و بلندمدت تعریف شود.
عضو شورای سیاستگذاری حوزههای علمیه خواهران و پژوهشگر خانواده به نگرانیهای خانوادهها اشاره کرد و گفت: نگرانیهای خانواده شاغل این است که وقتی مادر و پدر در محل کار هستند، چه اتفاقی ممکن است برای فرزندان رخ دهد؟ مثلاً در کشورهای اروپایی و امریکایی، صاحبان مهدکودک در جهت کاهش نگرانی خانوادههای مذهبی به والدین اعلام میکنند که به فرزندشان غذای حلال میدهند و یا مشاورانی را جهت راهنمایی در اختیار قرار میدهند، ولی متأسفانه در کشور ما اینها فقط نوشته شده است و ضمانت اجرایی ندارند.
سازمانهایی در ایران به نام سازمانهای مادر و نوزاد تشکیل شده که مشاورههای جسمی و روحی ارائه میدهند که خیلی خوب است، ولی درنظرنگرفتن پدر و هزینههای بالای این مشاورهها، از ایرادهای این طرح است که دولت باید در این زمینه، خانواده را حمایت کند. چنانچه دولت در زمینه مشاوره حمایت کند، منجر به کاهش ناهنجاریهایی مثل جرم و جنایت و یا حتی مجرد زیستی در جامعه خواهد شد؛ بنابراین با دادن خدمات، شاهد خانواده کارآمد خواهیم بود.
کمیسیون خانواده که در حال حاضر شکلگرفته، به شرطی که در تمام زمینهها وارد شود، بسیار کار خوبی خواهد بود، ولی وقتی دولت در زمان مناسب تدبیری در جهت تشکیل خانواده و فرزندآوری جوانان نیندیشد؛ ازآنجاکه مدتزمان زیادی را بدون مسئولیت و بهصورت آزاد زندگی کردهاند، حاضر به پذیرش تعهد و مسئولیت و ازدستدادن آزادیهای گذشته نیستند. در تمام دنیا بهصورت مستقل و تخصصی به مسائل مربوط به زنان پرداخته میشود و در کشور ما نیز باید کمیسیون خانواده تشکیل شود و برنامهریزی دقیقی دراینخصوص ارائه گردد.
خانواده محوری دارای ابعاد کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت است. در کوتاهمدت، مسائل ضروری خانواده موردتوجه قرار میگیرد که در حال حاضر بحث جزء آن قرار گرفته، ولی سیاستهای درستی نیز در این زمینه صورت نگرفته است.
وی ادامه داد: در میانمدت و درازمدت، تمام برنامهها باید خانواده محور باشد. متأسفانه خانواده محور تخاصم گفتمان شده و هر نهادی (مجلس، دولت، قوه قضاییه) میخواهد آن را برای خودش بردارد.
خانواده در شکل پیشرفته و مدرن هم باید خانواده باشد و تمام کارکردهایی خانواده را داشته باشد که در شکلهای جدید بروز و ظهور کرده است.. همانطور که مجموعهای از تحولات باعث شد خانواده گسترده تبدیل به خانواده هستهای شود و جامعه هم سیاستگذاری خودش را پیش برد و قوانین خاص خودش را تدوین کرد و هیچکسی هم نگفت با تبدیل خانواده گسترده به خانواده هستهای، فرهنگ اجتماعی و دین ما متزلزل میشود، در این جا ما میتوانیم به سمتی برویم که مجموعهای از سیاستگذاریها را برای این نوع خانوادههای جدید در نظر بگیریم. سیاستگذاریها نباید فقط ناظر به حال باشد، بلکه باید تمرکز بیشتر آن بر روی آینده باشد. باید برای تغییرات در خانواده آمادگی لازم را داشته باشیم و هوشمندانه آن را رصد کنیم و برای این تغییرات جدید، برنامهها و سیاستهای جدید مفید به حال جامعه را طرحریزی کنیم. نباید دست روی دست بگذاریم و فقط نظارهگر تغییرات باشیم و هنگامیکه این تغییرات به یک فرهنگ و باور تبدیل شد برای اصلاح آن به فکر چارهجویی باشیم، بلکه به نوعی باید از تغییرات چند قدم جلوتر باشیم و موضوعات آینده پژوهی را در خانواده نیز لحاظ کنیم.
ضرورت نهادینه سازی خانواده محوری در فضای مجازی در دنیای امروز امری غیرقابل انکار است.برای تحقق خانواده محوری در فضای مجازی نیازمند در نظر گرفتن چند مساله هستیم. ما اگر بخواهیم فضای مجازی مان خانواده محور شود ابتدا باید شناخت کافی از خانواده داشته باشیم.دانش خانواده و اطلاع از مهارت های ارتباطی و نحوه تعامل اعضای خانواده در کنار سواد رسانه ای می تواند کمک موثری برای نهادینه سازی خانواده محوری در فضای مجازی باشد. لذا قبل از هرچیز باید اگاهی های لازم هم در بعد خانواده و هم در بعد رسانه و فضای مجازی کسب نماییم تا بتوانیم محیط امن و آموزنده ای را برای اعضا خانواده در فضای مجازی شاهد باشیم. دولت ها نیز نقش مهمی در این زمینه دارند که می توانند با ارایه بسته های حمایتی و تشویقی فضای مجازی را بسمت خانواده محوری سوق دهند.
متاسفانه رسانه در حال حاضر با فیلم هایی که تولید میکنه کجا کار هست که بگه خانواده محوره فیلم های دهه های قبل حتی با اهمیت خانواده گسترده بهتر بودند تا به الان ،کجای رسانه اشاره دارد به بحث اهمیت خانواده محوری و اکثر فیلمها هم متاسفانه اقتباسی برگرفته از یکسری فیلنامه ها ی نامفهومه که ما اینها را به عنوان بستر فرهنگی که بسیار میتونه فرهنگ ساز باشه را داریم به راحتی از دست می دهیم ،متاسفانه کودکان و نوجوانان در بستر اقیانوس محتواهای اینستاگرامی در معرض خطر هستند ما نمیتوانیم در جهت کاهش آسیبها یکسری شبکه ها را فیلتر کنیم ،همه از یک شبکه خاص استفاده کنند در صورت بسته شدن شبکه ها چه راهکاری داریم چه محتوای فاخری و چه جاذبه ای داریم با بستن و این حرفها حل نمیشه باید فکر اساسی کنیم. ما باید نهادینه سازی شدن خانواده را در فضای مجازی در الویت قرار دهیم.
خانواده محوری، نه تنها یک راهبرد تربیتی، بلکه یک اصل توحیدی است که با فطرت انسان مطابقت دارد. نهضت مردمی مکتب اسلامی با هدف ایجاد تحول و تغییر ریلگذاری آموزش و پرورش کشور، بر اجرای الگوی خانواده محور تأکید جدی دارد. با احیای این اصل، مسیر رسیدن به نظام تعلیم و تربیت توحیدی تسهیل شده و هزینههای آموزشی کاهش مییابد و نظام تربیتی کشور به سوی آرمانهای انقلاب اسلامی پیش خواهد رفت.
